خزرتیترخبر: مرکز منطقه‌ای کنوانسیون رامسر، به‌عنوان بازوی منطقه‌ای این معاهده بین‌المللی در مرکز و غرب آسیا، مأموریت‌های آموزشی، پژوهشی برای حفاظت از تالاب‌ها را بر عهده دارد، نهادی بین‌المللی مستقر در رامسر که علاوه بر نقش تخصصی در حوزه محیط ‌زیست، ظرفیتی برای تقویت دیپلماسی محیط‌ زیستی ایران در سطح منطقه هم به حساب می‌آید.

اما درحالیکه این معاهده و استقرار مرکز منطقه‌ای در این شهر از ابتدا برای رسیدن به چنین اهدافی شکل گرفت و اعتباری بین‌المللی به حساب می‌آید؛ همواره این پرسش در افکار عمومی و محافل مدیریتی مطرح است که سهم این شهر از این برند جهانی چیست و این میزبانی تا چه اندازه منجر به توسعه علمی مرتبط با حفاظت از تالاب‌ها، دیپلماسی محیط‌زیستی و پویایی اقتصادی این شهر شده؟ پرسشی که این روزها با طرح موضوع کم‌تحرکی مدیریتی در این مرکز، بیش از گذشته برجسته شده است.

این که چرا این مرکز در رامسر احداث شد؟ اساسا چرا یک فضای فیزیکی با هزینه بالا ساخته شد که در بیشتر ایام سال ها درب آن بسته است؟ چه فکر و هدفی پشت ساخت این فضا بوده است که حالا جنب جوشی در آن برقرار نیست؟ این پرسش ها گویا در کنار فعالیت ضعیف مسوولان محلی رامسر در کانون توجه و زیر ذره بین کشورهای همسایه هم قرار گرفته است.

در این بین راه‌اندازی مرکز منطقه ای کنوانسیون رامسر در غرب آسیا روند تصویب آن نشان می دهد که فرایند تاسیس و توصیب آن کارِ ساده ای نبود، به طور مشخص پیشنهاد احداث این مرکز سال ۲۰۰۲ مطرح شد تا این که سال ۲۰۰۵ در اسپانیا زمانی که اکثر وزرای محیط زیست و مسوولین رده بالا در نشست حضور داشتند، اعضا به ایجاد این مرکز در کشور جمهوری اسلامی ایران رای مثبت دادند و مجوز تاسیس آن هم به تصویب رسید.

در گام بعدی سال ۱۳۸۵ هیأت دولت با صدور مصوبه و تامین اعتبار مجوز احداث ساختمان در رامسر را صادر کرد و به این ترتیب این مرکز که ستاد فعالیت های مرکز منطقه غرب آسیا به شمار می رود با اعتباری بالغ بر ۴ میلیارد تومان در سال ۹۲ با یک فضای فیزیکی استاندارد در رامسر احداث و فعالیتش را آغاز کرد، گفته می‌شود سازمان حفاظت محیط‌زیست بیشترین اعتبار ریالی خود را برای احداث این مرکز اختصاص داد.

پس از آغاز به کار دولت چهاردهم در اردیبهشت سال جاری، شینا انصاری، معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، فرشاد امیر اصلانی را به عنوان مدیر اجرایی مرکز منطقه‌ای در مرکز و غرب آسیای دبیرخانه کنوانسیون رامسر منصوب کرد.

اما واقعیت این است که کمتر از یک سال از این انتصاب گذشته و عملکرد مدیر جدید، از نظر کارشناسان و ناظران، ضعیف و کم‌رنگ ارزیابی شده است، حضور او در شهرستان رامسر در هاله‌ای از ابهام و کمرنگ است و همین موضوع باعث شده بسیاری از ظرفیت‌های زیرساختی این شهرستان که می‌تواند میزبان رویدادهای بین‌المللی محیط زیستی باشد، همچنان بلاتکلیف و مغفول بماند.

کارشناسان تأکید می‌کنند؛ وقتی مدیری برای پستی انتخاب می‌شود اما، عملاً در محل حاضر نیست، نمی‌توان انتظار داشت که برنامه‌های کلیدی کنوانسیون تالاب‌ها در رامسر رونق بگیرد، این ضعف حضور، نه تنها به اعتبار شهرستان لطمه می‌زند، بلکه فرصت‌های ملی و بین‌المللی برای ایران را نیز از بین می‌برد.

در همین ارتباط نماینده عالی دولت در رامسر با انتقاد از وضعیت مدیریتی این کنوانسیون معتقد است با توجه به ظرفیت بی‌بدیل این مرکز، مدیریت فعال در چنین مرکزی نقشی کلیدی در تعریف پروژه‌های منطقه‌ای، جذب همکاری‌های بین‌المللی و برگزاری رویدادهای آموزشی دارد و هرگونه کم‌تحرکی در این سطح می‌تواند به کاهش اثرگذاری مرکز و کمرنگ شدن جایگاه رامسر در شبکه کنوانسیون بیانجامد.

مسلم قبادیان، فرماندار رامسر، مرکز منطقه‌ای کنوانسیون در مرکز و غرب آسیا را یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های بین‌المللی رامسر و استان مازندران برای میزبانی رویدادهای محیط‌زیستی دانست و نسبت به ضعف مدیریتی و بی‌توجهی به این فرصت‌ها در غیاب استراتژی و راهبردی تاثیرگذار، انتقاد کرد.

وی با یادآوری نقش تاریخی رامسر در کسب میزبانی کنوانسیون تالاب‌ها، که با حضور ۱۸ کشور و سازمان‌های بین‌المللی شکل گرفت، اظهار کرد: رامسر خاستگاه این معاهده بین‌المللی است و این یک ظرفیت بی‌بدیل برای کل کشور محسوب می‌شود.

بنابراین باید از این فرصت مثل کشورهایی که مشابه این مرکز را دارند، استفاده کنیم به‌گونه‌ای که رامسر به مرکز رویدادهای محیط‌زیستی و رویدادهای بین‌المللی مرتبط با حفاظت از تالاب‌ها تبدیل شود.

قبادیان تصریح کرد: مسئول پیشین کنوانسیون در شهرستان حضور فعالی داشت و هماهنگی و تعامل خوبی میان فرمانداری، شهرداری و این نهاد برقرار بود، اما پس از انتصاب مسئول جدید، نه تنها ملاقاتی با او نداشته‌ایم، بلکه حضور فیزیکی مدیر جدید در مرکز کمرنگ است و می‌توان گفت حضور فیزیکی ندارد.

همین وضعیت باعث شده بسیاری از برنامه‌ریزی‌ها و پیگیری‌های مرتبط با کنوانسیون متوقف یا خواه‌ناخواه از اولویت خارج شود، زیرا اساساً هم‌اندیشی، تعامل و نشست‌های لازم انجام نمی‌شود، این وضعیت نشان می‌دهد که صرفا قرار بود یک پست مدیریتی اشغال شود، چون ما شاهد هیچ برنامه، مطالبه و فعالیت شاخصی در این مرکز نیستیم.

وی فارغ از اهمیت بین‌المللی به ظرفیت فضای فیزیکی مرکز منطقه‌ای اشاره کرد و اظهار داشت: این مرکز باوجود اینکه یک ظرفیت بی‌بدیل برای توسعه علمی، اقتصادی و گردشکری به حساب می‌آید، بیشتر ایام سال خاموش و بلااستفاده است، بنابراین جایکاه مدیریت مرکز در پیشبرد اهداف‌ش نقش تعیین کننده دارد.

صرف پرکردن جایگاه مدیریتی و سپس بی‌توجهی به آن برای جامعه محلی که حامی آن هستند، پذیرفتنی نیست، مانند دیگر پست‌های مدیریتی، مدیر این مرکز هم باید در شهرستان حضور داشته باشد، تداوم این وضعیت، ضعف مدیریتی و برنامه‌ریزی زمینه را برای سواستفاده و چشم طمع برخی کشورها برای در اختیار گرفتن این مرکز را هموار می کند.

اولین گام اصلاح؛ تغییر مدل مدیریت

نقش مدیر مرکز منطقه‌ای در پیشبرد اهداف و تقویت کنوانسیون رامسر بسیار تعیین‌کننده است، تجربه موفق دفاتر منطقه‌ای کنوانسیون در نقاط مختلف دنیا، مانند دفتر منطقه‌ای آمریکا در پاناما یا مرکز شرق آسیا در سئول، نشان می‌دهد که مدیریت کارآمد، شفاف و منطقه‌ای، همراه با تأمین مالی پایدار و همکاری با نهادهای بین‌المللی و کشورهای همسایه، می‌تواند جایگاه مرکز را به‌عنوان هاب حفاظت از تالاب‌ها تثبیت و تقویت کند، بنابراین، انتخاب و توانمندسازی مدیر مرکز رامسر نخستین و مهم‌ترین گام برای احیای جایگاه مرکز و تقویت کنوانسیون در منطقه محسوب می‌شود.

در همین ارتباط ایمان ابراهیمی که از سوی کنوانسیون بین‌المللی رامسر واقع در گلند سوئیس موفق به کسب عنوان و جایزه «قهرمان جوان تالاب‌های جهان» سال ۲۰۲۶ شده پیرامون عقب‌ماندگی مرکز منطقه‌ای کنوانسیون رامسر و راهکارهای تقویت این مرکز گفت: نخستین قدم برای تقویت مرکز منطقه‌ای کنوانسیون رامسر و برون رفت از وضعیت فعلی، این است که مشخص شود ذی‌نفعان و مدیران مرکز چگونه انتخاب می‌شوند و این روند چگونه ادامه می‌یابد، هیچ قانونی وجود ندارد که سازمان محیط ‌زیست را ملزم کند به ‌صورت انحصاری مرکز را اداره و مدیری بومی انتخاب کند.

وی افزود: می‌توان شهرداری، استانداری و حتی کشورهای منطقه را به‌عنوان اعضای حقوقی در مدیریت مرکز دخیل کرد تا این مرکز به معنای واقعی منطقه‌ای اداره شود، نه صرفاً ملی. تا زمانی که مدیر و برنامه مشخصی برای استفاده از این ظرفیت وجود نداشته باشد هر اقدامی ناپایدار است و حتی تخصیص اعتبار هم منجر به تقویت مرکز و جایگاه آن نخواهد شد.

ابراهیمی توضیح داد: به نظر من، مدیریت و تأمین مالی مرکز منطقه‌ای کنوانسیون رامسر باید به‌صورت منطقه‌ای انجام شود؛ یعنی نه تنها با تمرکز بر ایران، بلکه با مشارکت کشورهای منطقه، به‌عنوان نمادی از دوستی، همکاری و تبادل دانش، اداره مرکز منطقه‌ای می‌تواند با حمایت کشورهای همسایه صورت گیرد و این حمایت لزوما محدود به منابع مالی نباشد، بلکه شامل انتقال تجربه و همکاری کارشناسی را هم شامل شود.

او تصریح کرد: این رویکرد، با الگوبرداری از دفاتر موفق منطقه‌ای در دنیا است که می‌تواند نقش مدیر مرکز را در پیشبرد اهداف کنوانسیون و تثبیت جایگاه رامسر به‌عنوان هاب حفاظت از تالاب‌ها تقویت کند.

این فعال محیط‌زیست با اشاره به نمونه‌های موفق گفت: اگر نگاهی به دفاتر منطقه‌ای موفق بیندازیم، دفتر منطقه‌ای قاره آمریکا که در پاناما مستقر است، موفق‌ترین نمونه به شمار می‌رود، دولت پاناما در سال‌های اخیر تلاش گسترده‌ای برای تبدیل این کشور به هاب حفاظت از تالاب‌ها داشته و تأمین مالی این مرکز بخشی توسط دولت و بخشی توسط نهاد بین‌المللی GEF و کمک کشورهای منطقه انجام شده است.

وی افزود: در مرکز شرق آسیا که در سئول قرار دارد نیز کره جنوبی و ژاپن تقریباً به‌صورت مشترک تأمین مالی دولتی انجام می‌دهند، بنابراین دو مدل موفق وجود دارد؛ یکی مبتنی بر حمایت نهادهای بین‌المللی و دیگری مبتنی بر سرمایه‌گذاری دولتی. انتخاب رویکرد، به تصمیم ما بستگی دارد.

تجربه جهانی نشان می‌دهد که موفقیت مراکز منطقه‌ای کنوانسیون به کیفیت مدیریت و حضور فعال مدیر بستگی دارد، مرکز رامسر، با جایگاه بین‌المللی و ظرفیت بی‌بدیل خود، تنها در صورتی می‌تواند اهداف آموزشی، پژوهشی و دیپلماسی محیط‌زیستی را پیش ببرد که مدیریتی توانمند، پایدار و منطقه‌ای داشته باشد.

ضعف مدیریتی و غیاب برنامه مشخص، این فرصت بین‌المللی را به خطر خواهد انداخت و جایگاه رامسر در شبکه جهانی حفاظت از تالاب‌ها را تضعیف می‌کند، تعیین روشن نقش مدیر، حضور فعال در مرکز و بهره‌گیری از همکاری کشورهای همسایه، نخستین و مهم‌ترین گام برای احیای مرکز و تثبیت موقعیت آن در منطقه است./ایرنا

🆔@khazartitrekhabar
🌐Khazartitrekhabar.ir